N.B. Het onderstaande bestand is eigendom van de auteur en alleen bestemd voor Nostri en ex-Nostri.

Niets hiervan mag aan derden worden doorgegeven.

Paus Franciscus

SJ-oud-SJ, Ravenstein 26-04-2014

Spreker vertelt over Paus Franciscus in vier hoofdstukjes: andere stijl; beslissingen; beleidslijnen en de problemen daarbij; en relatie tot de jezuïeten

1] Andere stijl

Paus Franciscus heeft een andere stijl dan de voorgaande pausen.

- Het begon al met zijn ‘Goedenavond’ in alle eenvoud en het nederig vragen om

gebed

- Hij noemt zich bisschop van Rome en niet paus, wat een oecumenische opening betekent

- De naam Franciscus als teken en programma van een “arme kerk voor de armen”

- Hij woont in Casa Sta Martha (zie verder onder punt 2)

- De pausliturgie is vereenvoudigd alsmede zijn kleding en auto. Toen het Vaticaan zijn opwachting maakte bij de Italiaanse regering, reden in colonne voorop een zwarte limousine met kardinalen, daarachter de paus in een Ford Fiesta, daarna weer een lange zwarte wagen met prelaten (een beeld Fellini waardig)

- Vorig jaar op Witte Donderdag waste hij de voeten van 12 vrouwelijke jeugddelinquenten waaronder een moslima. Dit jaar deed hij hetzelfde in een ziekenhuis.

- Zijn optreden in Lampedusa

- Het omhelzen van mensen (zieken, kinderen) bij audiënties. Er komen elke week woensdag 50- tot 70-duizend mensen in de Sint Pieter voor de audiëntie; dat is 5 tot 7 keer zoveel als vroeger, toen de grote zaal hen nog kon herbergen.

- Hij houdt geen vakanties op Castel Gandolfo

- In het kader van het jaar van het geloof werd een concert gegeven in de grote zaal van het Vaticaan met vooraan links een rode zee aan kardinalen en rechts een paarse zee van bisschoppen en daartussen in een wit verhoog dat leeg bleef. De paus had gezegd dat hij ‘wel wat anders te doen had’.

- Hij liet de functionarissen van het Vaticaan voor de jaarlijkse retraite met een bus naar een klooster buiten Rome vertrekken, i.p.v. dat de retraite binnen het Vaticaan zelf gegeven werd.

- Originele uitspraken:
“Heb geen schrik van tederheid”; “De herder moet de geur van de kudden hebben”; “De kerk heeft verandering nodig en wie daar tegen is, is tegen de H. Geest”; “Religieus leven is geen fles gedestilleerd water waaruit alle leven verdwenen is”
“Wij moeten uit de cirkel stappen, waarin we zelf in het middelpunt staan.””

- Hij heeft harde woorden gebruikt tot de Romeinse Curie en tot Italiaanse magistraten (o.a. in verband met corruptie)

- Hij leeft zoals hij preekt.

2. Beslissingen

De paus heeft een aantal belangrijke beslissingen genomen.

2.1 Niet in pauselijk paleis

De paus woont niet in het pauselijk paleis, maar in Casa Santa Martha, het gastenverblijf van het Vaticaan. De reden is niet zozeer soberheid, maar hij wil hiermee voorkomen de gevangene van een hofhouding te worden die hem voorschrijft hoe hij zich als paus te gedragen heeft. In Casa Santa Martha eet hij en viert hij de Mis met ‘gewone’ mensen.

2.2 Kroonraad van 8 kardinalen

Hij heeft ter hervorming van de Curie een kroonraad ingesteld van 8 kardinalen afkomstig uit heel de wereld met slechts 1 Italiaan. Dit zijn niet per se mensen zoals hij zelf, een paar misschien. Enkelen van hen maken deel uit van de secretariaten, om zo van binnenuit advies te kunnen geven.

2.3 Hervorming Vaticaanse Bank

Paus Benedictus was er al mee begonnen. Corrupte leden zijn ontslagen. Er zit zelfs een bisschop in de Italiaanse gevangenis voor witwassing. Paus Franciscus wil vereenvoudiging en transparantie en laat zich adviseren door deskundigen.

2.4 Bisschopsbenoemingen ?

Wekelijks worden er 4 tot 6 nieuwe bisschoppen benoemd. De kardinaal die ze voordraagt is in functie gebleven. Het is onduidelijk of ook hier een nieuwe trend zichtbaar is. Wel heeft de paus een voorkeur voor bisschoppen die armoedig willen leven. De bisschop van Limburg an der Lahn is afgezet. Er zijn nog geen vrouwen in de Curie benoemd, iets dat voor de hand ligt als het gaat om gezinszaken.

3. Beleidslijnen

3.1 Geloofwaardige kerk
Paus Franciscus is geïnspireerd door het pre-conclaaf waarin de roep klonk naar grondige hervormingen tegen corruptie en misbruik. Door hem te kiezen kreeg de paus deze zending mee. Hij wil werken aan een geloofwaardiger kerk en daar zelf een voorbeeld van zijn.

3.2 Hervorming van de Romeinse Curie en decentralisatie

Niet alle lokale problemen hoeven in Rome opgelost te worden. Aan bisschoppen - conferenties mag meer worden overgelaten. Maar er klinken ook stemmen die daar huiverig voor zijn en zeggen ‘dan liever nog maar Rome’.

3.3 Meer collegialiteit en gespreide verantwoording

In oktober wordt een buitengewone synode gehouden van de voorzitters van alle bisschoppenconferenties wereldwijd over het thema ‘gezin’ In samenhang daarmee anticonceptie, homofilie, echtscheiding etc. Een jaar later volgt een synode van door de bisschoppenconferenties gekozen afgevaardigden. Ter voorbereiding zijn er lijsten met te bespreken vragen. Het gaat niet zozeer om de leer, maar om de pastoraal. De paus wil aanpassing van de disciplinaire regels, zoals hij door kardinaal Casper liet bekendmaken.

3.4 Oecumene

De paus wil bijdragen aan de oecumene ten eerste op pastoraal en menselijk vlak. Dat hij zich ‘bisschop van Rome’ noemt is een bijdrage daar aan.

Problemen hierbij

- Er is verzet bij sommige theologen tegenover het gewone taalgebruik van de paus en zijn wil om wetten en regels en de politiek t.a.v. bijvoorbeeld echtscheiding en homofilie aan te passen. Sommigen vinden dat de paus een loopje neemt met theologie en orthodoxie.

- Er zijn zeer conservatieve groeperingen in de kerk die vinden dat door vereenvoudiging van de pausliturgie de sacramentaliteit van het paus-ambt ondermijnd wordt. Zij hadden zich ook al verzet tegen het ontslag van paus Benedictus, die net als zijn voorganger “tot de dood het kruis had moeten blijven dragen”.

- De geloofsleer zal niet veel veranderen, wel disciplinaire regels. Er zal oppositie komen uit West-Europa en Amerika, maar daar ligt niet meer het centrum van de kerk; dat ligt veeleer in Afrika, India.

4. Paus Franciscus en de jezuïeten

Bij de keuze van deze jezuïet tot paus was spreker eerst beducht: laat ons wachten en zien! Nu is hij dankbaar.

- Er bestaat een bijzonder goede verhouding tussen de paus en de generale overste, pater Nicolas. De dag na de pauskeuze ging pater Nicolas reeds zijn opwachting maken, zoals Ignatius heeft voorgeschreven, om de gehoorzaamheid van de orde aan de paus aan te bieden. De afbeelding van de hartelijke ontmoeting van de twee spreekt voor zich. De paus heeft in de zomer van 2013 een interview afgegeven aan pater Spadaro sj, hoofdredacteur van Civilta Catholica, het blad van de jezuïeten met supervisie van het Vaticaan. Dit interview is in alle SJ-tijdschriften verschenen, de Nederlandse versie in Streven. In dit interview spreekt de paus zich uit over zijn jezuïet-zijn. Ook blijkt in dit interview zijn belezenheid (romans) en kennis van muziek.

- Sinds zijn benoeming zijn twee jezuïeten heilig verklaard. Ten eerste Pierre Favre, favoriet bij de paus vanwege diens gevoeligheid en vriendelijkheid en twee weken geleden pater Jose Anchiéta, de stichter van Sao Paulo.

- De paus is tot nu toe vier keer voorgegaan bij de Jezuïeten, drie keer in de Gesu en 1 keer in de San Ignacio. Hij heeft contact gezocht met JRS, de Sterrenwacht en de drie SJ-universiteiten in Rome: de Gregoriana, het Biblicum en het Oriëntale.

- Maar het is wijs dat er niet te veel contact is tussen de paus en de jezuïeten, omdat dit allerlei misverstanden kan oproepen.